Stel: u wilt als ondernemer uw bedrijf uitbreiden. Dan mag u, ondanks die uitbreiding, niet meer stikstofdepositie veroorzaken op stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden. Soms kan de toename van de depositie ongedaan worden gemaakt door aanpassingen binnen de bestaande activiteit. In dat geval spreken we van intern salderen.
Als je saldeert, maak je een vergelijking van de natuurgevolgen tussen de referentiesituatie en een nieuwe activiteit. Bij intern salderen wordt een nieuwe activiteit beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie op die locatie. De depositie die wordt veroorzaakt door de nieuwe activiteit, mag daarbij niet hoger zijn dan de depositie die was toegestaan in de referentiesituatie*. Hoe je de referentiesituatie bepaalt, hangt af van de vraag of je te maken hebt met een plan of een project. Op de pagina Referentiesituatie vind je meer informatie over het verschil tussen het plan of projectspoor. Salderen is een mitigerende maatregel. Aan het gebruik van een mitigerende maatregel zijn voorwaarden verbonden.
*Als het met intern salderen niet mogelijk is om de nieuwe situatie volledig te salderen, dan kunt u mogelijk gebruik maken van extern salderen.
U kunt dit berekenen met AERIUS CalculatorDeze link opent in een nieuw tabblad. Op de AERIUS websiteDeze link opent in een nieuw tabblad vindt u instructies om u op weg te helpen. Ook kunt u gebruik maken van de Handreiking salderenDeze link opent in een nieuw tabblad(bijgewerkt op 02-02-2026).
Bij intern salderen voert u in AERIUS een verschilberekening uit waarbij u de beoogde situatie toetst ten opzichte van uw referentiesituatie (de situatie zoals hij op dit moment vergund is). Wijzigingen van emissiekenmerken voert u ook in Calculator in.
Intern salderen (geen depositietoename ten opzichte van de referentiesituatie) wordt sinds de 18 december uitspraken (zie o.a. ABRvS 18 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4923Deze link opent in een nieuw tabblad) beschouwd als mitigerende maatregel. Mitigerende maatregelen mogen alleen worden betrokken in de Passende Beoordeling en niet langer in een Voortoets. Als intern salderen wordt toegepast bij de wijziging of uitbreiding van project, is een Passende Beoordeling noodzakelijk en geldt een vergunningplicht voor de Natura 2000-activiteit. In de uitspraak Pasgeld-West (ABRvS 14 januari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:193Deze link opent in een nieuw tabblad) overwoog de Afdeling dat intern salderen bij bestemmingsplannen een mitigerende maatregel is en daarmee alleen ook nog in de Passende Beoordeling mag worden betrokken.
In september en oktober 2022 heeft de Raad van State uitspraken gedaan over het gebruik van de Rav-factoren (Regeling ammoniak en veehouderij) bij het berekenen van de stikstofemissie bij emissiearme stalsystemen (Uitspraken van de Raad van State op 7 september en 12 oktober 2022 (202106900/1/R2, 202106908/1/R2 en 202106915/1/R2, 202106903/1/R2).
Als u binnen een project intern gaat salderen met emissiearme stalsystemen, kan de berekening niet alleen worden gebaseerd op Rav-factoren, maar is een passende beoordeling nodig ten aanzien van de werking van de betreffende emissiearme systemen. Dit geldt ook voor eventuele emissiereductie door voer- en/of managementmaatregelen.
De Raad van State heeft in de uitspraak van 28 mei 2025, ECLI:NL:RVS:2025:2404 geoordeeld dat intern salderen met algemene regels voor bemesten niet langer mag worden betrokken in de Voortoets en daarmee vergunningplichtig is. De referentiesituatie voor het bemesten van gronden mag nog wel worden meegenomen als mitigerende maatregel in de passende beoordeling (als intern salderen), op basis waarvan een natuurvergunning kan worden verleend.
In september en oktober 2022 heeft de Raad van State uitspraken gedaan over het gebruik van de Rav-factoren (Regeling ammoniak en veehouderij) bij het berekenen van de stikstofemissie voor de emissie van ammoniak bij emissiearme stalsystemen. Het gebruik van deze Rav-factoren levert onzekerheden op en kunnen geen basis zijn voor het verlenen van natuurvergunningen.
In deze uitspraken ging het om drie typen stalsystemen, te weten systemen met Rav codes A1.13, A1.28 en A1.23. De minister voor Natuur en Stikstof heeft vervolgens in de Porthos-briefDeze link opent in een nieuw tabblad van 25 november 2022 aangegeven dat zij (ook gelet op onderzoeksuitkomsten) de conclusie heeft moeten trekken dat de uitspraken van de Raad van State voor alle emissiearme stalsystemen gelden.
Dit betekent dat u berekeningen voor het bepalen of een natuurvergunning verplicht is, niet meer mag baseren op basis van de Rav-factoren alleen, maar dat daarvoor een passende beoordeling nodig is. Om een natuurvergunning te kunnen verlenen zal uit die passende beoordeling moeten blijken dat er geen significant negatieve effecten te verwachten zijn op beschermde Natura 2000-gebieden.
Ook als u wilt salderen (intern of extern) kan uw berekening niet alleen worden gebaseerd op Rav-factoren, maar is een passende beoordeling nodig. Uitgangspunt is dat een toename van depositie moet worden voorkomen en dat Rav-factoren daarvoor onvoldoende zekerheid bieden.
De minister van Natuur en Stikstof heeft in dezelfde Porthos-briefDeze link opent in een nieuw tabblad aangegeven te werken aan een handreiking waarin beschreven wordt wat er momenteel mogelijk is voor de vergunningverlening het kader van stikstof. Deze handreiking zal medio 2023 gereed zijn. Ook de verdere stappen die het Rijk neemt om te komen tot een robuustere vergunningverlening, staan omschreven in de Porthos-brief.
